Medrol (Μεθυλπρεδνιζολόνη) — Πλήρης Ενημέρωση για Ασθενείς

Το Medrol περιέχει τη δραστική ουσία μεθυλπρεδνιζολόνη (methylprednisolone), ένα κορτικοστεροειδές φάρμακο που χρησιμοποιείται για τη μείωση της φλεγμονής και τον έλεγχο υπερβολικών/αυτοάνοσων αντιδράσεων του οργανισμού. Παρακάτω θα βρείτε μια αναλυτική, φιλική προς τον χρήστη περιγραφή για το πώς λειτουργεί, πότε χρησιμοποιείται και τι πρέπει να προσέξετε στην καθημερινή σας χρήση, με προσαρμοσμένη ενημέρωση για το πλαίσιο της αγοράς στην Ελλάδα.

Βασικές πληροφορίες προϊόντος

Σημείωση: Η ακριβής περιεκτικότητα και η μορφή (π.χ. δισκία/άλλες μορφές) μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το διαθέσιμο προϊόν. Πάντα ελέγχετε την συσκευασία και τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού/φαρμακοποιού.

Πώς λειτουργεί το Medrol (Μηχανισμός δράσης)

Η μεθυλπρεδνιζολόνη ανήκει στα συνθετικά γλυκοκορτικοειδή. Οι κορτικοστεροειδείς ουσίες μειώνουν τη φλεγμονή επηρεάζοντας πολλαπλά βήματα της ανοσολογικής αντίδρασης. Συγκεκριμένα, βοηθούν να:

• Μειώνεται η παραγωγή φλεγμονωδών μεσολαβητών (π.χ. κυτταροκίνες).
• Καταστέλλεται η ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού και η υπερβολική απόκριση.
• Σταθεροποιούνται κυτταρικές μεμβράνες και περιορίζεται η διαρροή υγρών στους ιστούς.
• Μειώνεται το οίδημα και βελτιώνονται συμπτώματα όπως πόνος, δυσκαμψία ή συμπτώματα από φλεγμονή.

Με απλά λόγια: το Medrol δεν αντιμετωπίζει πάντα την “αιτία” μιας νόσου άμεσα, αλλά μειώνει το φλεγμονώδες και ανοσολογικό “υπερβολικό” κομμάτι που προκαλεί τα συμπτώματα.

Φαρμακοκινητική (Πώς κινείται στο σώμα)

Η φαρμακοκινητική περιγράφει το πώς το φάρμακο απορροφάται, μεταβολίζεται και αποβάλλεται. Γενικά, η μεθυλπρεδνιζολόνη:

• Απορροφάται μετά από από του στόματος χορήγηση.
• Μεταβολίζεται κυρίως στο ήπαρ (με συμμετοχή ενζύμων, όπως CYP3A4).
• Αποβάλλεται κυρίως από τους νεφρούς με τη μορφή μεταβολιτών.
• Ο χρόνος δράσης και η διάρκεια των επιδράσεων εξαρτώνται από τη δόση, τη διάρκεια θεραπείας και την ατομική ανταπόκριση.

Επειδή μεταβολίζεται εν μέρει από ένζυμα που επηρεάζονται από άλλα φάρμακα, οι αλληλεπιδράσεις είναι σημαντικές (βλ. ενότητα για αλκοόλ και φάρμακα).

Τυπικές χρήσεις και ενδείξεις

Το Medrol χρησιμοποιείται σε καταστάσεις όπου απαιτείται αντιφλεγμονώδης ή/και ανοσοκατασταλτική δράση. Οι ενδείξεις μπορεί να περιλαμβάνουν (ενδεικτικά):

• Ρευματολογικές/φλεγμονώδεις παθήσεις (π.χ. εξάρσεις φλεγμονωδών καταστάσεων, σύμφωνα με ιατρική εκτίμηση).
• Αλλεργικές ή φλεγμονώδεις καταστάσεις σε συγκεκριμένα σενάρια.
• Ορισμένες δερματικές παθήσεις όπου χρειάζεται συστηματική αντιφλεγμονώδης θεραπεία.
• Αυτοάνοσα/φλεγμονώδη νοσήματα σε θεραπευτικά πρωτόκολλα που περιλαμβάνουν κορτικοστεροειδή.
• Αναπνευστικές παθήσεις με φλεγμονώδη έξαρση, όπου τα κορτικοστεροειδή κρίνονται κατάλληλα.

Η ακριβής ένδειξη και η επιλογή της δόσης εξαρτώνται από τη νόσο, τη σοβαρότητα, τη διάρκεια συμπτωμάτων και τους ατομικούς παράγοντες κινδύνου. Για ορισμένα νοσήματα, η χρήση μπορεί να είναι βραχυχρόνια ή διακεκομμένη, ενώ σε άλλες περιπτώσεις απαιτείται πιο συστηματικός σχεδιασμός.

Πότε ξεκινά η δράση και χρονισμός λήψης

Συνήθως, τα κορτικοστεροειδή αρχίζουν να μειώνουν τη φλεγμονή μέσα σε ώρες έως μερικές ημέρες, ανάλογα με:

• τη δόση,
• τη φύση και τη βαρύτητα της κατάστασης,
• την ατομική ανταπόκριση.

Σημαντικό για τον τρόπο λήψης: Πολλές θεραπευτικές αγωγές “ταιριάζουν” με τον κιρκαδικό ρυθμό (φυσική παραγωγή κορτιζόλης από τον οργανισμό). Συχνά προτιμάται η πρωινή λήψη ώστε να μιμείται περισσότερο τον φυσιολογικό ρυθμό και να μειώνεται η πιθανότητα παρενεργειών. Ωστόσο, ακολουθείτε πάντα το ακριβές σχήμα που σας έχει δοθεί.

Δόσεις — Γενικές αρχές (για ενημέρωση)

Η δόση του Medrol είναι εξατομικευμένη. Δεν είναι ασφαλές να συγκρίνετε “αριθμούς” δόσης μεταξύ διαφορετικών παθήσεων ή διαφορετικών ασθενών. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις όπου απαιτείται σταδιακή προσαρμογή.

Για ενημέρωση, οι γιατροί συνήθως λαμβάνουν υπόψη:

• ηλικία και σωματικό βάρος,
• διάγνωση και σοβαρότητα,
• συνυπάρχουσες παθήσεις (π.χ. διαβήτης, υπέρταση),
• ιστορικό λοιμώξεων,
• συγχορηγούμενα φάρμακα.

Σημαντικό: Αν η θεραπεία είναι παρατεταμένη ή σε υψηλές δόσεις, συχνά απαιτείται σταδιακή μείωση για να αποφευχθεί λειτουργική επιβάρυνση του άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης–επινεφριδίων. Μην αλλάζετε ή διακόπτετε τη θεραπεία απότομα χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Οδηγίες πρακτικής χρήσης

• Ακολουθήστε το καθορισμένο πρόγραμμα: μην “πειραματίζεστε” με τη συχνότητα ή τη δόση.
• Λήψη με τροφή: μπορεί να βοηθήσει στη μείωση ενοχλήσεων από το στομάχι, ιδιαίτερα σε ευαίσθητους ασθενείς.
• Μην ξεχνάτε την αγωγή: αν παραλείψετε μια δόση, επικοινωνήστε με φαρμακοποιό ή ιατρό για οδηγίες. Συνήθως δεν συνιστάται διπλασιασμός χωρίς οδηγία.
• Παρακολούθηση: αν η θεραπεία διαρκεί, μπορεί να χρειαστεί παρακολούθηση για πίεση, σάκχαρο, βάρος, συμπτώματα λοίμωξης κ.ά.
• Αναφορά νέων συμπτωμάτων: πυρετός, έντονος πονόλαιμος, δύσπνοια ή ασυνήθιστοι μώλωπες/αιμορραγία πρέπει να αξιολογούνται άμεσα.

Τροφή, γεύματα και αλληλεπιδράσεις με το στομάχι

Τα κορτικοστεροειδή μπορούν να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν γαστρεντερικές ενοχλήσεις σε ορισμένους ασθενείς. Γι’ αυτό:

• Λήψη με ή μετά το γεύμα συχνά μειώνει τη δυσπεψία.
• Αποφεύγετε υπερβολικά ερεθιστικά (π.χ. πολύ λιπαρά/πικάντικα) αν σας “βαραίνουν”.
• Αν εμφανιστεί έντονος πόνος στο στομάχι, μαύρα κόπρανα ή εμετός με αίμα, ζητήστε άμεσα ιατρική συμβουλή.

Δεν υπάρχουν “απαγορευμένες” τροφές για όλους τους ασθενείς, αλλά ο τρόπος ζωής μπορεί να επηρεάσει παρενέργειες όπως κατακράτηση υγρών ή μεταβολές στο σάκχαρο.

Αλκοόλ και Medrol — Τι να προσέξετε

Η κατανάλωση αλκοόλ κατά τη διάρκεια θεραπείας με κορτικοστεροειδή δεν συνιστάται ως συνήθεια, κυρίως επειδή:

• το αλκοόλ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο γαστρεντερικών ενοχλήσεων,
• μπορεί να επιβαρύνει το ήπαρ σε συνδυασμό με φάρμακα που μεταβολίζονται ηπατικά,
• σε άτομα με διαβήτη ή τάση για μεταβολικές διαταραχές, το αλκοόλ μπορεί να επηρεάσει το σάκχαρο.

Αν επιθυμείτε να πιείτε αλκοόλ, συζητήστε το με τον φαρμακοποιό/ιατρό σας, ειδικά αν λαμβάνετε και άλλα φάρμακα (π.χ. αντιφλεγμονώδη) ή αν έχετε ιστορικό γαστρίτιδας/έλκους.

Αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα (Φάρμακα-Φάρμακα)

Ορισμένες αλληλεπιδράσεις με τη μεθυλπρεδνιζολόνη είναι σημαντικές και μπορεί να επηρεάσουν: την αποτελεσματικότητα, την ασφάλεια ή/και τις παρενέργειες. Επειδή το Medrol μεταβολίζεται και επηρεάζεται από ένζυμα (όπως CYP3A4), φάρμακα που αναστέλλουν ή επάγουν αυτά τα ένζυμα μπορεί να αλλάξουν τα επίπεδα της θεραπείας.

Παραδείγματα αλληλεπιδράσεων που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή:

• Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ) (π.χ. ιβουπροφαίνη, ναπροξένη): αυξάνεται ο κίνδυνος ερεθισμού/αιμορραγίας από το γαστρεντερικό.
• Αντιπηκτικά (π.χ. βαρφαρίνη): μπορεί να χρειαστεί επιπλέον παρακολούθηση INR, ανάλογα με το σχήμα.
• Φάρμακα για διαβήτη (ινσουλίνη/αντιδιαβητικά): το κορτικοστεροειδές μπορεί να αυξήσει το σάκχαρο.
• Φάρμακα για υπέρταση ή διουρητικά: μπορεί να επηρεαστεί η ισορροπία υγρών/ηλεκτρολυτών.
• Ορισμένα αντιβιοτικά/αντιμυκητιασικά/αντιιικά: ορισμένοι παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τον μεταβολισμό της μεθυλπρεδνιζολόνης.
• Επαγωγείς ενζύμων (σε ορισμένες περιπτώσεις): μπορούν να μειώσουν τη δράση του κορτικοστεροειδούς.

Για ασφάλεια, ενημερώστε πάντα τον επαγγελματία υγείας για όλα τα φάρμακα που παίρνετε (συνταγογραφούμενα, OTC, φυτικά/συμπληρώματα).

Προφίλ ασφάλειας και πιθανές παρενέργειες

Όπως όλα τα φάρμακα, έτσι και το Medrol μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες. Η πιθανότητα και η ένταση εξαρτώνται από δόση, διάρκεια, ηλικία και ατομικούς παράγοντες.

Συχνές ή σχετικά συχνές παρενέργειες

• Αύξηση όρεξης και πιθανή αύξηση βάρους.
• Διαταραχές ύπνου, νευρικότητα ή αίσθημα “ανεβασμένου” επιπέδου.
• Μεταβολές στο σάκχαρο (ιδιαίτερα σε άτομα με προδιάθεση/διαβήτη).
• Κατακράτηση υγρών και αλλαγές στην ισορροπία ηλεκτρολυτών.
• Γαστρεντερική ενόχληση (καούρα, δυσπεψία).
• Αλλαγές στη διάθεση σε ορισμένους ασθενείς.

Σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες (μη συχνές, αλλά χρήζουν άμεσης προσοχής)

• Λοίμωξη ή επιδείνωση λοίμωξης: λόγω ανοσοκαταστολής μπορεί να “καλυφθούν” σημάδια.
• Σοβαρά γαστρεντερικά προβλήματα: έμετος με αίμα, μαύρα κόπρανα, έντονος πόνος στο στομάχι.
• Σοβαρή αλλεργική αντίδραση: δύσπνοια, πρήξιμο προσώπου/λαιμού, έντονη κνίδωση.
• Απότομες μεταβολές στην όραση ή έντονος πονοκέφαλος: ειδικά με παρατεταμένη χρήση.
• Μυϊκή αδυναμία ή σημαντική κόπωση σε περιπτώσεις παρατεταμένης θεραπείας.

Επικοινωνήστε άμεσα με ιατρό/Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών αν εμφανιστούν επικίνδυνα ή ταχέως επιδεινούμενα συμπτώματα.

Ιδιαίτερες προφυλάξεις

Το Medrol μπορεί να απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή σε άτομα με:

• Σακχαρώδη διαβήτη ή διαταραχές σακχάρου.
• Υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια ή τάση για κατακράτηση υγρών.
• Γαστρικό ιστορικό (γαστρίτιδα/έλκος).
• Λοιμώξεις (π.χ. πρόσφατες ιογενείς/βακτηριακές) ή αυξημένο κίνδυνο.
• Οστεοπόρωση ή παράγοντες κινδύνου για οστά.
• Γλαύκωμα/καταρράκτη ή οφθαλμικές παθήσεις.
• Ψυχιατρικό ιστορικό (ιδίως για διαταραχές διάθεσης ή ύπνου).

Αν έχετε κάποιο από τα παραπάνω, η παρακολούθηση και η προσαρμογή του σχήματος είναι συχνά πιο σημαντική.

Συμβουλές για ασφαλή καθημερινή χρήση

• Λήψη νωρίς την ημέρα (όταν ενδείκνυται από το σχήμα σας): μπορεί να βοηθήσει σε ύπνο και ανησυχία.
• Καλή ενυδάτωση και προσοχή σε υπερβολικό αλάτι αν παρατηρείτε κατακράτηση.
• Παρακολούθηση σακχάρου σε διαβητικούς/προδιαβητικούς.
• Μικρά γεύματα αν έχετε καούρα ή δυσπεψία.
• Έλεγχος για λοιμώξεις: αναφέρετε πυρετό/βήχα/πυώδεις εκκρίσεις, ακόμη κι αν τα “κλασικά” σημεία φαίνονται ήπια.
• Μην διακόπτετε απότομα ύστερα από παρατεταμένη θεραπεία.

Εναλλακτικές επιλογές (γενικές κατευθύνσεις)

Ανάλογα με τη διάγνωση, η θεραπευτική στρατηγική μπορεί να περιλαμβάνει:

• Άλλες μορφές ή άλλα κορτικοστεροειδή (π.χ. διαφορετική δραστική ουσία ή ισοδύναμα σχήματα).
• Τοπικές θεραπείες (π.χ. ενέσιμες/τοπικά αντιφλεγμονώδη) όταν η φλεγμονή είναι εντοπισμένη.
• Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (μόνο όπου ενδείκνυνται και με προσοχή στο γαστρεντερικό/κίνδυνο αιμορραγίας).
• Ανοσοτροποποιητικές θεραπείες (σε αυτοάνοσα νοσήματα), σύμφωνα με το θεραπευτικό πρωτόκολλο.
• Συμπληρωματικά μέτρα για συμπτώματα (π.χ. φυσικοθεραπεία, αλλαγές τρόπου ζωής), ειδικά σε ρευματολογικές καταστάσεις.

Η επιλογή εναλλακτικής λύσης εξαρτάται αποκλειστικά από τη νόσο και τη συνολική σας κατάσταση. Μην αντικαθιστάτε το Medrol με άλλη θεραπεία χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Πλαίσιο αγοράς και νομικό/κανονιστικό περιβάλλον στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, τα κορτικοστεροειδή όπως η μεθυλπρεδνιζολόνη εντάσσονται στα φάρμακα που υπόκεινται σε κανονισμούς διακίνησης και φαρμακευτικής φροντίδας, με σαφείς απαιτήσεις σχετικά με:

• την ορθή επισήμανση και συσκευασία,
• τη διαθεσιμότητα ανά κατηγορία και χρονική περίοδο,
• την τήρηση των οδηγιών διάθεσης από νόμιμα κανάλια,
• την ασφάλεια του ασθενούς (αλληλεπιδράσεις, αντενδείξεις, παρακολούθηση).

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενδέχεται να υπάρχουν αλλαγές σε ενημερώσεις/κατευθυντήριες οδηγίες ή σε διαδικασίες διάθεσης/παρακολούθησης. Για ενημερωμένο πλαίσιο, ο πιο αξιόπιστος πόρος παραμένει η επίσημη φαρμακευτική ενημέρωση και το δίκτυο των επαγγελματιών υγείας.

Πρόσφατη ενημέρωση / γενικές κατευθύνσεις (πρακτική εφαρμογή)

Οι διεθνείς και εθνικές πρακτικές για τα συστηματικά κορτικοστεροειδή δίνουν έμφαση σε:

• ελάχιστη αποτελεσματική δόση και σύντομη διάρκεια όταν είναι εφικτό,
• καθοδήγηση για προσεκτική διακοπή μετά από παρατεταμένη χορήγηση,
• προληπτική αντιμετώπιση κινδύνων (π.χ. γαστρεντερικός κίνδυνος σε κατάλληλες περιπτώσεις),
• ενίσχυση της ασφάλειας μέσω ενημέρωσης για αλληλεπιδράσεις και παρακολούθησης (πίεση, σάκχαρο, συμπτώματα λοίμωξης).

Επιπλέον, σε περιόδους αυξημένης κυκλοφορίας λοιμώξεων, η αξιολόγηση “οφέλους–κινδύνου” γίνεται πιο προσεκτικά, καθώς τα κορτικοστεροειδή μπορούν να μειώσουν την ανοσολογική απόκριση.

Διαθεσιμότητα, παράδοση και τρόπος απόκτησης από ηλεκτρονικό φαρμακείο

Το Medrol μπορεί να διατίθεται σε διάφορες περιεκτικότητες και μορφές ανάλογα με την αγορά. Η διαθεσιμότητα μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την εποχικότητα, τις προμήθειες και τη ζήτηση.

• Διαθεσιμότητα: Ελέγξτε τη σελίδα του προϊόντος για την τρέχουσα διαθεσιμότητα και τις επιλογές.
• Παράδοση: Συνήθως υπάρχουν επιλογές αποστολής εντός Ελλάδας (με χρονοδιάγραμμα που αναγράφεται κατά τη διαδικασία παραγγελίας).
• Συσκευασία: Παραλαμβάνετε το φάρμακο σε σφραγισμένη/αυθεντική συσκευασία σύμφωνα με τους κανόνες διακίνησης.
• Υποστήριξη: Αν έχετε ερωτήσεις για τη σωστή χρήση ή πιθανές αλληλεπιδράσεις, μπορείτε να ζητήσετε καθοδήγηση από το φαρμακευτικό προσωπικό.

Για να διασφαλίσετε την ορθότητα της θεραπείας, κρατήστε σημειώσεις σχετικά με τη δοσολογία που σας έχει δοθεί και τη διάρκεια, και επικοινωνήστε άμεσα αν προκύψει απορία.

FAQ — Συχνές ερωτήσεις

1) Είναι το Medrol κατάλληλο για κάθε φλεγμονώδη νόσο;

Όχι. Το Medrol χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες ενδείξεις όπου το όφελος υπερτερεί του κινδύνου. Η επιλογή εξαρτάται από τη διάγνωση, τη σοβαρότητα και το ιστορικό σας.

2) Πότε πρέπει να το παίρνω μέσα στη μέρα;

Συχνά προτιμάται πρωινή λήψη, αλλά πρέπει να ακολουθείτε το συγκεκριμένο σχήμα που σας έχει δοθεί. Αν σας προκαλεί αϋπνία ή ταραχή, ενημερώστε τον επαγγελματία υγείας για προσαρμογή του χρονισμού.

3) Μπορώ να σταματήσω ξαφνικά αν νιώσω καλύτερα;

Σε πολλές περιπτώσεις όχι. Αν η θεραπεία είναι παρατεταμένη ή υψηλή, η απότομη διακοπή μπορεί να είναι επικίνδυνη. Συνήθως απαιτείται σταδιακή μείωση κατόπιν οδηγίας.

4) Τι γίνεται αν ξεχάσω μια δόση;

Μην πάρετε διπλή δόση χωρίς καθοδήγηση. Επικοινωνήστε με φαρμακοποιό ή ιατρό για το σωστό χειρισμό, ειδικά αν πλησιάζει η επόμενη δόση.

5) Επηρεάζει το Medrol το στομάχι;

Μπορεί. Για πολλούς ασθενείς βοηθά η λήψη με ή μετά το γεύμα. Αν εμφανιστούν έντονα γαστρεντερικά συμπτώματα, πρέπει να αξιολογηθούν άμεσα.

6) Μπορώ να πίνω αλκοόλ;

Η κατανάλωση αλκοόλ δεν συνιστάται ως συνήθεια, καθώς μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ερεθισμού/επιπλοκών, ειδικά στο γαστρεντερικό και σε άτομα με μεταβολικές ή ηπατικές επιβαρύνσεις. Για μεμονωμένη περίσταση, ρωτήστε τον επαγγελματία υγείας.

7) Μπορεί να μειώσει τα σημάδια λοίμωξης;

Ναι. Τα κορτικοστεροειδή μπορεί να “καμουφλάρουν” σημεία όπως ο πυρετός. Αν έχετε συμπτώματα που δεν εξηγούνται ή επιδεινώνονται, αναζητήστε ιατρική αξιολόγηση.

8) Θα επηρεάσει την πίεση ή το σάκχαρο;

Σε αρκετούς ασθενείς μπορεί. Τα κορτικοστεροειδή ενδέχεται να αυξήσουν το σάκχαρο και να προκαλέσουν κατακράτηση υγρών, επηρεάζοντας την πίεση. Αν έχετε σχετικές παθήσεις, χρειάζεται παρακολούθηση.

9) Υπάρχει κίνδυνος για τα οστά αν το παίρνω για καιρό;

Σε παρατεταμένη χρήση μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος για οστική απώλεια. Ο γιατρός μπορεί να συστήσει προληπτικά μέτρα (ανάλογα με τη δική σας περίπτωση).

10) Υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές;

Ναι, ανάλογα με την πάθηση μπορεί να υπάρχουν εναλλακτικές (άλλα κορτικοστεροειδή, τοπικές θεραπείες, ΜΣΑΦ ή ανοσοτροποποιητικές θεραπείες). Μόνο ο επαγγελματίας υγείας μπορεί να αποφασίσει την καταλληλότερη επιλογή για εσάς.

Τελική υπενθύμιση

Το Medrol (μεθυλπρεδνιζολόνη) είναι αποτελεσματικό για τον έλεγχο της φλεγμονής και ορισμένων ανοσολογικών καταστάσεων, αλλά απαιτεί σωστό χρονισμό, προσοχή στις αλληλεπιδράσεις και πλάνο διακοπής όταν χρειάζεται. Αν έχετε απορίες σχετικά με τη δόση, τις παρενέργειες ή τα φάρμακα που λαμβάνετε μαζί, συμβουλευτείτε τον φαρμακοποιό ή τον θεράποντα ιατρό.